Bir Türkmen’in Gözünden 1959 Kerkük Katliamı

Irak Türkmenlerin ( Türkmeneli’nin) merkezi sayılan ve gözbebeği olan Kerkük şehrinde 53 yıl önce unutulmayan bir katliama maruz kalmıştır. Acı dolu ile 14 Temmuz günü, 1959′dan beri o günü hüzünle anılmaktadır. 14 Temmuz tarihi Türkmenler için kırılma noktalarının yaşandığı bir gün olarak her zaman karşımıza çıkmaktadır. 14 Temmuz 1958 yılında Irak’ta krallık dönemi askeri darbeyle yıkılarak, cumhuriyet dönemi ilan edilmiştir. Bu darbenin ilk yıl dönümü ise Irak’ta yaşayan Türkmenler için o dönemde en büyük tarihsel travma olarak nitelendirilebilmektedir. O günden beri Irak’ta Kürt-Türkmen düşmanlığının esas tohumlarının atıldığı gündür ve Kürt-Türkmen düşmanlığı sonu görülmeyecek gibi gün be gün artmaktadır. Başta 14 Temmuz 1959 Kerkük katliamın yaşanması, daha sonra 2003′te Türkmen bölgelerinde yaşanan acı süreçler ve Kerkük’te Türkmenlere karşı Kürtler tarafından yapılan mezalimler bu karşılıklı Kürt-Türkmen düşmanlığı daha derinleşecektir.

Olayın özeti:

14 Temmuz 1958’de Abdüsselam Arif ve Abdülkerim Kasım’ın başını çektiği ordu içerisindeki muhalif hareket, başbakan Nuri Said hükümetine karşı bir darbe girişimde bulunmuşlardır. Irak’ta krallık dönemine son verirken, askeri cunta yönetiminde cumhuriyet ilan edilmiş ve krallık rejiminin önde gelen lider ve siyasetçileri hapse atılmış ve idam edilmiştir. Ancak yeni yönetim içerisinde de uluslararası ve bölgesel etkileriyle Arap milliyetçileri ve komünistler arasında da bir mücadele meselesi olmuştur. O dönemde komünist görüşe yakın olan Abdülkerim Kasım’ın önderliğindeki Irak Devrim Hareketi tarafından yapılan ihtilal sonrası, çıkarılan genel afla birlikte krallık rejimine karşı çıkan pek çok Iraklı ülkelerine geri dönmüşlerdir. Bu arada o dönemde Sovyetler Birliğinde sürgünde olan Molla Mustafa Barzani de Irak’a dönmüş ve Abdülkerim Kasım’la anlaşarak, Irak’ın kuzeyinde Kürt aşiretler arasında çıkan anlaşmazlıkları önlemek için Irak’ın kuzeyine yerleşmiştir. Kerkük Belediye Başkanlığına da Sovyetler Birliğinde eğitim almış Maruf Berzenci getirilmiştir. O dönemde Kürt grupların daha çok komünist hareketlenmelerle birlikte hareket ettiğini söylemek yanlış olmaz.

Bunun yanında Türkmenler de cumhuriyetin getireceği yeniliklerle umutlanmıştır. Lakin bu umut kısa sürmüş ve yeni yönetimin çıkardığı anayasa Türkmenleri göz ardı etmiştir. İhtilaldan sonra çıkarılan anayasa Türkmenlere yer verilmezken, Irak’ın Arap ile Kürtlerin ortaklığında yeni bir anayasa kurulmuştur. Bu durum Irak’taki Türkmenlerin yaşamını sınırlandırırken, Türkmen bölgelerine yapılan baskı, artmaya başlamış ve haytalarını daha çok zorlamıştır. Özellikle Abdülkerim Kasım’dan destek alan Kürt gruplar başta Kerkük olmak üzere, diğer Türkmen bölgelerindeki faaliyetlerini de arttırmıştır.

Bu süreç içerisinde geçen ilk yılın ardından Irak’ta cumhuriyetin ilanının birinci yılının Kerkük’teki kutlamaları sırasında, Türklük adına en acı günlerden biri olarak ifade edilebilecek elim olaylar yaşanmıştır. Birçok Türkmen katledilmiş, evleri yakılmış, yıkılmış, Türkmen aydınları tutuklanmış ve Türkmen halkı tamamıyla 3 gün süren acı hayatı yaşamıştır. Irak’ta yaşadıkları dönem boyunca devletçi ve milli tavırlarıyla bilinen Türkmenler, o dönemde de komünistlerle karşı karşıya gelmiştir. Bu açıdan özellikle Irak’ın kuzeyindeki komünizmin temel yürütücü gücü olan Kürtlerle çatışan Türkmenlerin, 14 Temmuz 1959 Kerkük Katliamında kapsamlı ve planlı bir uygulamayla karşılaştıkları ve komünist Kürt grupların üyeleri tarafından öldürüldükleri ifade edilebilir. Ancak bu olayın halen sistemi oturmamış ülkedeki durumu etkilemesi istemeyen Abdülkerim Kasım, Irak’ta ve uluslararası kamuoyunun tepkisini de dikkate alarak, yaşanan katliamı kınayan bir bildiri yayınlamış ve soruşturma başlatmıştır. Soruşturma sonucunda bazı kişiler tutuklandıysa da bu kişilerin birçoğunun herhangi bir cezaya çarptırılmadığı söylenmektedir.

Tarihin şiddetle anılan yıllarına bir not olarak düşülen bu olay, Irak’taki Türk kimliğinin geleceğini etkileyen en önemli olaylardan bir olarak nitelendirilebilir. Bu olayla birlik Türkmenler daha kapalı bir toplum haline gelirken, yapılanların cezasız kalması ya da göz ardı edilmesi, Türkmen halkının devlete olan inancını azalttığını ifade etmek mümkündür. Ayrıca bu olay, Irak’ta Türkmenler ve Kürtler arasındaki düşmanlığın temel çıkış noktası olarak görülmektedir. Bu tarihten sonra Türkmenler ve Kürtler arasındaki mücadele, gerginlik, şiddet ve daha da önemlisi karşı tarafa beslenen nefret algısı üst seviyelere çıkmıştır.

ABD’nin 2003’te Irak işgalinin ardından müttefiki olan Iraklı Kürt grupların Irak’ın kuzeyinde elde ettiği güçle Kürt olmayan unsurlara yönelik sindirme politikası uygulaması, Türkmenler ve Kürtler arasındaki gerginliği arttırmıştır. Özellikle Kerkük üzerindeki Kürt baskısı, Türkmenlerin tepkilerini yükseltmiştir. Ancak Türkiye ile Iraklı Kürt gruplar arasında gelişen ilişkilerinde etkisiyle 2010’da Irak’ta yapılan seçimlerin ardından Kürt grupların politikalarında bir yumuşama olduğunu söylemek mümkündür. Zira Irak’ta yaşanan olaylarda tek taraflı müdahalelerin bir sonuç vermediği görülmektedir. Bu açıdan Irak’ta yaşayan her kesimin sorumlu davranması gerektiği söylenebilir. Burada “sorumlu davranılması” ifadesi Türkmen açısından yanlış anlaşılmamalıdır. Kimse bu yaşanan olayları göz ardı edilmesini ya da unutulması beklememelidir. Kerkük’te yaşanan bu katliamın tarih sayfasındaki kirli yerinin silinmesi mümkün değildir. Burada ifade edilmek istenen tarihsel konjonktürle mevcut durumun farklılaştığı ve dönemsel dinamiklerin değiştiğidir. Aslında tarihte yaşanan bu acı olay, Türkmen kimliğinin ispatı niteliğindedir. Türkmenler, Kerkük Katliamı gibi nice olaylara rağmen, Irak’taki varlığını korumuş ve korumaktadır. Aradan 50 yıldan fazla bir süre geçmesine rağmen halen bu olaylar üzerinden politika üretmenin bir fayda sağlamayacağı değerlendirilmektedir. Bu olaylar her zaman akılda tutularak ve unutulmasına izin verilmeyerek, Türkmen kimliğinin daha da güçlenmesine katkı sağlanabilir. Bu açıdan önemli olanın tarihte yaşamak değil, tarihi yaşarak tarih yazmak olduğu düşünülmektedir. Türkmen siyasetçilerin de gelecek için çıkmaz oluşturan sorunların çözümüne katkı yapması, tarihe Türkmenler adına düşülecek bir not olabilecektir.

ALBAY ABDULLAH ABDURRAHMAN

14 Temmuz 1959 tarihinde, çok önemli yeri olan, Albay Abdullah Abdurrahman 1913 Yılında Kerkük’te dünyaya gelmişti, Bağdat Harp okulundan mezun olarak, 1941 yılında İngilizlere karşı milli harekette yer almıştır. 1948 yılında General Mustafa Regaip ve Ömer Aliyle birlikte Filistin Kurtarma Harekatı’na katılmıştır. 1958 ihtilalından sonra, Kerkük’te ikinci tümen komutan yardımcısı olmuştur. 1959 yılında Kerkük Katliamından mucizeyle kurtularak, Türkmen Tazehurmatu bölgesi yoluyla Bağdat’a general Abdülkerim Kasım’a gizli bir şekilde ulaştıktan sonra, Kerkük’teki katliam durumunu Kasım’a anlatı. Türkmen felaketinin son vermek için Kasımı ikna ederek devletin müdahalesini sağladı.

Kerkük’te katliamı yapan Kürtler, Kerkük Kalesinde bir ayaklanma olmuşundan Kasım’a haber vermişler. Türkmenler silaha sarılmış ve etrafa terör esmekteler diyerek Kasım’a ve devlete yanlış malumat aktarmışlar. Bu yalanı açığa çıkarmak için Albay Abdullah Abdurrahman , Abdülkerim Kasım’a olan durumu bütün detaylarıyla tek tek gerçekleri aktardı. Bunun üzerinden Abdülkerim Kasım bir bildiri yayınlayarak, katliamı durdurtmuştu.

16 Ocak 1980 tarihinde diğer Türkmen liderleriyle Necdet Koçak, Adil Şerif, ve şimdiye kadar yeri belli olmayan, Rıza Demirci ile birlikte Baas yönetimi tarafından idam edilerek şehitler kervanına katılmıştır.

KERKÜK KATLİAMINDA ŞEHİT EDİLEN BAZI İSİMLERİ:

1- Ata Hayrullah- albay
2-İhsan Hayrullah- yarbay doktur
3-Salahattin Avcı – iş adamı
4-Mehmet Avcı …. Memur
5-Nihat Fuat Muhtar. öğretmen
6-Cihat Fuat Muhtar.. öğrenci
7-Emel Fuat Muhtar .. öğrenci 12 yaşında
8-Kasım Neftçi .. Arazi Sahibi
9-Ali Neftçi .. Serbest Meslek
10- Osman Hıdır .. Kahve Sahibi
11-Cahit Fahrettin ..Öğrenci
12- Zuhur İzzet Casim Çaycı..Kahve Sahibi
13-Şakır Zeynel .. Kahve Sahibi
14-Gani Nakib ..Memur
15- Kemal Abdul Samet ..Mühendis
16-Fatih Yunus Ali..Teknisyen
17-Cuma Kamber ..Teknisyen
18-Enver Abbas ..Öğrenci
19-Kazım Abbas Bektaş ..Öğrenci
20- Hacı Necmettin Abdullah .Serbest Meslek
21-Hasib Ali ..İşçi
22-Nurettin Aziz .. İşçi
23- İbrahim Ramazan …Tamirci
24-Abdul Halik İsmail …Öğrenci
25- Abdullah Ali Bayatlı..Teknisyen
26-Salahattin Kayacı..İşçi
27- Abbas Kadir …Öğrenci
28-Salahattin Köprülü …Polis
29-İbrahim Hemze …Kasap
Kemal’in Annesi olarak tanılan yaşlı bir ev hanımı
30- Adil Abdülhamit .. Öğretmen
31-Abdullah Ahmet…İşçi
32-Habib Ali ..
33- Abdul Gani Seyit Mehmet..
34- Sadık Kaleli…
35-Halil Şakır …Serbest İş
36-Salah Terzi ..Serbest İş.

SAATÇİ Suphi ” Tarihten Günümüze Irak Türkmenleri” 2003, İstanbul

DUMAN Bilgay, ORSAM Uzmanı, Ortadoğu

KÖPÜRLÜ Sadun, Kerkük Katliamı, 2010 Ankara

www.bizturkmeniz.com

www.orsam.com

www.kerkuk.net



Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
zeynep bahattin 4 yıl önce

masi kalbimizde yaradir.

banner211