Alexa

İsrail-Rusya ilişkileri

Rusya'nın selefi Sovyetler Birliği'nin iki kutuplu uluslararası sistemde kutuplardan birini temsil ettiği periyot, İsrail’in süper güçler arası rekabet ve denge unsurlarıyla tanımlandığı bir dönemi temsil ediyor.

İsrail-Rusya ilişkileri

İsrail'in çeşitli düzeylerde yanına çekmeyi başardığı Batılı büyük güçlere nazaran Sovyetler Birliği, özellikle Filistin sorunu temelinde İsrail karşıtı bloğun tedarikçisi pozisyonuna kendisini konumlandırmıştı. 

İsrail, girdiği hemen bütün büyük savaşlarda, Sovyetlerin teknolojisiyle ve kurmay aklıyla mücadele ediyordu. 

Özellikle de Arap dünyasının liderliğine soyunan Mısır'daki Nasır rejimi, “müşteri/bağımlı devlet” (client state) olarak da isimlendirilmeyi hak edecek düzeyde Sovyet üretimi silah ve ekipmana bağımlıydı. 

Sovyetlerin tedarik ettiği silah sistemleriyle ulusal güvenliği dolaylı olarak tehdit altına giren İsrail, kuruluş kodlarında da var olduğu üzere, büyük güçlerle açıktan mücadele etme olasılığı doğuracak eylemler içine girmekten kaçınmıştı.
1990'lı yıllarda iki ülkenin ilişkileri oldukça farklı bir seyir izlemeye başladı. 

İlk olarak, Soğuk Savaş dönemi sona ermişti. Çift kutuplu katı güçler dengesi sisteminin doğurduğu riskler ortadan kalkmıştı. Ruslar bu “uzun soluklu savaşın galibi” ABD'ye bir nevi boyun eğmişti. Bu yeni dönemde “yeni bir dünya düzeni” tesis etmeyi hedefleyen ABD'nin bölge politikaları da üstünlüğünü tescil ettirici ve bu minvalde bölgesel güçlerin rızalarını arayıcı bir süreci doğurmuştu. Bu dönemde bölgede gerçekleştirilen konferanslar veya elde edilen barış anlaşmaları, Beyaz Saray'ın dekoratif niteliklerini gözler önüne seren fotoğraf kareleriyle anımsanır. 

Haliyle bu dönemde kendisini toparlamaya çalışan Rusya, İsrail ile düşük seviyede yürüttüğü temsil ilişkilerini restore ederek işe koyuldu. 

İsrail, Batı dünyasına temas edebilmek ve meramını diplomatik arka kapılardan iletebilmek için biçilmiş kaftandı. İsrail'le iyi ilişkiler tesis etmek, Batılı güçlerle de potansiyel işbirliklerinin önünü açıyordu.

Putin iktidara geldiğinde, söz konusu ilişkilerin seyrinde herhangi bir dalgalanma olmadı. Merkeziyetçi politikalarıyla Putin, Rusya'nın Sovyetler dönemi süper güç statüsüne özlemin cisimleşmiş haliydi. 

 İsrail ile ilişkiler yükseliş trendine olanca hızıyla devam ediyordu.

Bu eğilimin başlıca kaynağı da terörizme karşı mücadele olarak belirginleşti. Nihayetinde İsrail, ulusal güvenliğine tehdit oluşturan “terörist yapılarla” mücadelesinde mesafe kat etmiş bir devletti. Rusya özellikle de Çeçen savaşlarıyla netlik kazanan ve İslami tonları ağır basan “ayrılıkçılığın” mağduruydu. 

İki ülke, aynı referanslara sahip hareketlerle mücadele ediyordu. İşte bu gerekçe, iki ülkenin ilişkilerini belli bir artış eğilimine sahip kıldı. Bu aşamadaki en büyük istisna ise Rusya'nın bölge politikalarıyla ilgiliydi. 

Rusya, İsrail’in ulusal güvenliği açısından başat tehditler olarak görülen İran'a ve Suriye'ye silah satışlarına devam etti. İran'ın nükleer faaliyetlerini, uluslararası platformlardaki veto yetkisine sığınarak himayesine alıyordu. Kısacası Rusya'nın bölge politikaları, İsrail'le iyi ilişkilere sahip bir ülkeden ziyade, ulusal çıkarını gündeminin tepe noktasına konumlandıran bir süper gücün stratejisini andırıyordu.

2015 Eylül'ü itibariyle Esed rejiminin talebi doğrultusunda uluslararası hukuk nezdinde “yasallaştırılan” Rusya'nın Suriye'ye askeri müdahalesi, İsrail-Rusya ilişkilerini çok daha sıcak bir hatta taşıdı. Artık iki devlet, görece uzaktan geliştirdikleri ve belli bir seviyede tuttukları ilişkilerini sıcak bir sahada test etme imkanına kavuştular.

Suriye'deki Rus varlığı

Esed rejimine can suyu vermesi hasebiyle kritik önemdeydi. Aksi halde rejim haftalarla ömür biçilen bir süreç içindeydi. İsrail için Suriye'deki gelişmeler, İran ve Hizbullah eksenli okunduğundan, Esed'in düşmesi veya iktidarda kalmasından ziyade, bölgede kimin ne ölçüde etki alanı oluşturacağıyla ilgilendiler. İran patronajındaki Esed belki de İsrail için en kötü senaryolardan biriydi. Kaldı ki Esed'in yerine Suriye'yi bir bütün olarak egemenliğine alabilecek “tanınmayan bir şeytan” veya bu olmasa da İsrail'le sınırdaş güney bölgelerinde oluşabilecek radikalist bir entite, İsrail’in ulusal güvenliği açısından yine kötü bir senaryo olarak algılandı. İsrail için optimum senaryo, Esed'in güçsüzleşmesi ve İsrail'in bu bölgede hava hakimiyetini tesis edebileceği bir dengede sabitlenmesiydi. Öyle de oldu. Lakin bu gelişme Rusya'nın İsrail'le olan ilişkileri neticesinde elde edildi. Halbuki Suriye'de konuşlu bulunan Rus S-400'leri Tel Aviv'deki Ben Gurion Havaalanı'ndaki uçak trafiğini dahi kesebilecek kapasitedeydi. Ancak Rusya'nın Suriye'ye müdahalesi akabinde sıklaşan Netanyahu-Putin temasları, İsrail'in ulusal güvenlik çıkarlarını kabullenen bir minvalde şekillendi. Netanyahu Putin'i ikna edebilmişti. Bu işbirliğinin altında da başlıca bir kaç sebep bulmak mümkün.

Anadolu Ajansı

Güncelleme Tarihi: 26 Eylül 2018, 00:08
YORUM EKLE