Günlük yaşamda aile içinde, iş yerinde ve sosyal ilişkilerde sıkça kullanılan eleştiri, doğru yöntemle yapıldığında kişisel gelişimi destekleyen önemli bir iletişim aracı haline geliyor. Ancak uzmanlar, kişiliği hedef alan eleştirilerin birey üzerinde kalıcı olumsuz etkiler bırakabileceğine dikkat çekiyor.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikoloğu Sena Kalaz, eleştirinin kişiliğe değil, davranışa yönelik yapılmasının hem iletişimi güçlendirdiğini hem de değişimi kolaylaştırdığını söyledi.
Kişiliği Değil, Davranışı Eleştirin
Klinik Psikolog Sena Kalaz, sağlıklı bir eleştirinin kişinin karakterini değil, değiştirilebilir davranışlarını hedef alması gerektiğini belirtti.
Kalaz, "Sen dikkatsiz bir insansın" gibi ifadeler yerine, "Bu raporda bazı ayrıntılar gözden kaçmış, birlikte gözden geçirebiliriz." yaklaşımının aynı sorunu ifade ederken karşı tarafın kendisini değersiz hissetmesini önlediğini ifade etti.
Beyin Eleştiriyi Tehdit Olarak Algılayabiliyor
Uzmanlara göre insan beyni, kimliğe yönelik eleştirileri fiziksel tehdit kadar güçlü algılayabiliyor. Bu nedenle kişiliği hedef alan sözler, utanma, öfke ve değersizlik duygularını tetikleyerek bireyin kendisini savunmasına neden olabiliyor.
Davranış odaklı geri bildirim ise kişinin değiştirebileceği bir duruma işaret ettiği için öğrenme ve gelişim sürecini destekliyor.
Etiketlemek Yerine Çözüm Üretmek Gerekli
Sena Kalaz, insanların çoğu zaman tek bir davranıştan yola çıkarak karşısındaki kişiyi "sorumsuz", "tembel" ya da "saygısız" gibi ifadelerle etiketlediğini belirterek, bunun sağlıklı iletişimi zedelediğini söyledi.
Bu yaklaşımın çocukluk döneminde öğrenilen iletişim alışkanlıkları ve öfke gibi yoğun duyguların etkisiyle ortaya çıkabildiğini ifade eden Kalaz, davranış ile kişilik arasındaki farkın doğru anlaşılması gerektiğini vurguladı.
Yapıcı Eleştiri Değişimi Destekliyor
Davranışa odaklanan eleştirilerin bireyin değişim motivasyonunu artırdığını belirten Kalaz, kişinin kendisini suçlanmış değil, geliştirilmesi gereken bir davranış üzerinde düşünürken bulduğunu söyledi.
Bu yaklaşımın özellikle çocuk eğitiminde, aile ilişkilerinde, çiftler arasındaki iletişimde ve iş hayatında daha sağlıklı sonuçlar ortaya çıkardığına dikkat çekti.
Sağlıklı Eleştiri Nasıl Yapılmalı?
Uzmanlara göre etkili ve yapıcı bir eleştiri için şu ilkeler önem taşıyor:
- Kişiliği değil davranışı değerlendirin.
- Somut örnekler üzerinden konuşun.
- Çözüm önerisi sunun.
- Empati kurun.
- Saygılı bir dil kullanın.
- Doğru zamanı tercih edin.
Klinik Psikolog Sena Kalaz, insanların en çok yargılandıklarında değil, anlaşıldıklarını hissettiklerinde değişime açık hale geldiklerini belirterek, yapıcı eleştirinin temelinde empati ve saygının bulunduğunu sözlerine ekledi.
Yorumlar
Kalan Karakter: