Dijital teknolojilerin günlük yaşamda giderek daha fazla yer edinmesiyle birlikte ekran başında geçirilen süre artarken, bu durum yeni psikolojik ve sosyal riskleri de beraberinde getiriyor. İstanbul Rumeli Üniversitesi Psikoloji Bölüm Başkanı Ömer Faruk Şimşek, dijital bağımlılığın günümüzde en yaygın davranışsal risk alanlarından biri haline geldiğini belirtti. Şimşek, dijital platformların kullanım biçiminin rastlantısal olmadığını ve bilinçli olarak tasarlandığını ifade etti.
Beynin Ödül Mekanizması Hedefte
Prof. Dr. Şimşek, dijital sistemlerin kullanıcıyı sürekli etkileşimde tutmak amacıyla beynin ödül mekanizmasını harekete geçirecek şekilde kurgulandığını belirtti. Özellikle bildirimler, sosyal medya etkileşimleri ve kısa süreli haz sunan içeriklerin dopamin sistemi üzerinde etkili olduğunu ifade eden Şimşek, şu değerlendirmede bulundu:
“Dijital sistemler, beynin ödül mekanizmasını sürekli harekete geçirecek biçimde tasarlanıyor. Her bildirim beyinde küçük bir ödül etkisi oluşturuyor.”
Bu sürecin zamanla alışkanlığa dönüştüğünü belirten Şimşek, bireylerin farkında olmadan tekrar eden kontrol davranışları geliştirdiğini ve kısa süreli rahatlama için ekrana yöneldiğini söyledi.
Yaş Gruplarına Göre Değişen Riskler
Dijital bağımlılığın farklı yaş gruplarında farklı şekillerde ortaya çıktığını belirten Şimşek, gençler ve yetişkinler arasındaki kullanım farklılıklarına dikkat çekti. Gençlerde sosyal medya ve çevrim içi oyunların daha belirgin olduğunu ifade eden Şimşek, yetişkinlerde ise işle bağlantılı ekran kullanımı ve sürekli çevrim içi olma baskısının öne çıktığını kaydetti.
Şimşek, gençlerde sosyal onay arayışının ve akran etkisinin belirleyici olduğunu, yetişkinlerde ise “kaçırma korkusu” ve iş sürekliliği kaygısının etkili olduğunu ifade etti. Uzun süreli ekran kullanımının her iki grupta da dikkat dağınıklığı, uyku problemleri ve yüz yüze iletişimde zayıflamaya yol açabileceğini belirtti.
Ayrıca özellikle gece saatlerinde artan ekran kullanımının biyolojik ritmi olumsuz etkilediğini ve zihinsel yorgunluğu artırdığını vurguladı.
Dijital Denge Vurgusu
Şimşek, sağlıklı teknoloji kullanımının tamamen uzaklaşmak anlamına gelmediğini belirterek “dijital denge” kavramına dikkat çekti. Günlük ekran süresinin sınırlandırılması, gereksiz bildirimlerin kapatılması ve teknoloji dışı zaman dilimlerinin oluşturulmasının önemli olduğunu ifade etti.
Yemek saatlerinde ve uyumadan önce ekran kullanımının azaltılmasının hem aile içi iletişimi hem de uyku kalitesini olumlu etkileyebileceğini belirten Şimşek, yüz yüze etkileşimlerin artırılması ve fiziksel aktivitelerin günlük yaşama dahil edilmesinin dengeleyici rol oynadığını söyledi.
Dijital farkındalık eğitimlerinin erken yaşta başlaması gerektiğini vurgulayan Şimşek, bireylerin teknolojiyle ilişkilerini bilinçli şekilde düzenlemesinin önemine işaret etti.
Garabey
Yorumlar
Kalan Karakter: