Samsun’un köklü ilçelerinden Havza, yalnızca kaplıcalarıyla değil, Millî Mücadele’de üstlendiği tarihî rolle de öne çıkıyor. Son günlerde yaşanan sel felaketiyle yeniden gündeme gelen ilçe, geçmişte de benzer afetlerle sınandı. Peki Havza’nın adı nereden geliyor, tarih içindeki yeri nedir ve bu topraklar neden zaman zaman taşkın riskiyle karşı karşıya kalıyor?
Samsun’un güneybatısında yer alan Havza, Anadolu’nun tarih boyunca kesintisiz yerleşim görmüş önemli merkezlerinden biri olarak biliniyor. Şifalı kaplıcaları, Atatürk’ün Millî Mücadele sürecindeki kritik çalışmaları ve verimli topraklarıyla tanınan ilçe, son günlerde yaşanan sel felaketiyle bir kez daha Türkiye’nin gündemine taşındı.
Ancak Havza’nın hikâyesi yalnızca bugünün değil; binlerce yıllık bir geçmişin, büyük tarihî kırılmaların ve tabiatla verilen mücadelenin hikâyesidir.
Havza Adı Nereden Geliyor?
Havza isminin kökenine ilişkin farklı rivayetler bulunuyor. En yaygın anlatımlardan biri, adın Hititler döneminde bölgede görev yapan Kavuzhan’dan geldiği ve zamanla halk dilinde değişerek “Havza” şekline dönüştüğü yönündedir.
Tarihî kayıtlarda ise ilçenin adının 1174 yılından itibaren “Havize” ve “Hevize” olarak geçtiği, 16. yüzyıldan sonra bugünkü “Havza” adına kavuştuğu görülüyor.
Kelime anlamı itibarıyla “havza”, suyun toplandığı çanak biçimli coğrafi alanı ifade ediyor. İlçenin topoğrafik yapısı ve termal kaynakları düşünüldüğünde bu isim, Havza’nın coğrafi karakteriyle de büyük ölçüde örtüşüyor.
Hititlerden Osmanlı’ya Uzanan Tarih
Havza’nın tarihi milattan önce 2000’li yıllara kadar uzanıyor. Kızılırmak ile Yeşilırmak arasında stratejik bir geçiş noktası olan bölge, Hititler döneminde yerleşim merkezi olarak kullanıldı.
1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra Türk hâkimiyetine giren Havza, Selçuklular, Canik Beyliği ve nihayet 1414 yılında Osmanlı Devleti’nin yönetimine geçti.
Osmanlı döneminde Amasya’ya bağlı olarak idare edilen ilçe, 1882 yılında ilçe statüsü kazandı. 1925 yılında ise Amasya’dan ayrılarak Samsun’a bağlandı.
Millî Mücadele’nin İlk Karargâhlarından Biri
Havza’yı Türk tarihindeki özel konumuna taşıyan en önemli gelişme, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 25 Mayıs 1919’da ilçeye gelmesidir.
Atatürk, Havza’da 18 gün kalarak Millî Mücadele’nin ilk önemli adımlarını attı. Anadolu’daki direniş ruhunu örgütleyen Havza Genelgesi burada yayımlandı.
Bugün Atatürk’ün kaldığı bina, Havza Atatürk Evi Müzesi olarak ziyaretçilerini ağırlıyor.
Her yıl 25 Mayıs’ta düzenlenen törenler, Havza’nın Millî Mücadele’deki rolünü bir kez daha hatırlatıyor.
Kaplıcalarıyla Şifa Merkezi
Havza Kaplıcaları, Roma döneminden bu yana kullanılan termal kaynaklarıyla tanınıyor.
Romatizma, ortopedik rahatsızlıklar ve kas-iskelet sistemi sorunlarına yönelik destekleyici etkileriyle bilinen kaplıcalar, ilçe ekonomisinin en önemli unsurlarından biri olmayı sürdürüyor.
Havza’nın Kültürel Zenginliği
İlçe, yalnızca tarihiyle değil, kültürel değerleriyle de dikkat çekiyor.
-
Kaz tiridi
-
Keşkek
-
Yöresel düğün gelenekleri
-
Türkmen köy kültürü
-
Tarihî camiler ve çeşmeler
Havza’nın kimliğini oluşturan önemli unsurlar arasında yer alıyor.
Havza’da Sel Riski Neden Yüksek?
Havza’nın topoğrafyası, ani ve yoğun yağışlarda taşkın riskini artırabiliyor.
Özellikle Tavşan Dağı’ndan doğan Çayırözü Deresi, yüksek kesimlerde toplanan suları ilçe merkezine taşıyor. Şiddetli yağışlarda bu suyun kısa sürede debi kazanması, dere yatağının kapasitesini zorlayabiliyor.
22 Mayıs 1998: Havza’nın Unutamadığı Sel
Havza’nın hafızasına kazınan en büyük afetlerden biri, 22 Mayıs 1998’de yaşandı.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi öğretim üyesi Dr. H. İbrahim Zeybek’in çalışmasına göre, bu felakette:
-
1 kişi hayatını kaybetti,
-
2 kişi yaralandı,
-
7 ev yıkıldı,
-
400 iş yeri zarar gördü,
-
16 araç kullanılamaz hale geldi.
Maddi zarar dönemin rakamlarıyla 341 milyar lirayı aştı.
Araştırmada, selin yalnızca yoğun yağıştan değil; dere yatağının daraltılması, üzerinin kapatılması, orman tahribatı ve plansız yapılaşmadan kaynaklandığı vurgulanıyor.
Geçmişten Bugüne Aynı Uyarı
1998’deki bilimsel değerlendirmede şu öneriler dikkat çekmişti:
-
Dere yataklarının düzenli temizlenmesi,
-
Ağaçlandırma çalışmalarının artırılması,
-
Akarsu kenarında yapılaşmanın sınırlandırılması,
-
Taşkın kontrol projelerinin hayata geçirilmesi.
Aradan geçen yıllara rağmen, her büyük yağışta bu uyarılar yeniden önem kazanıyor.
Havza Bugün Neyi Temsil Ediyor?
Havza bugün;
-
Millî Mücadele’nin sembol şehirlerinden biri,
-
Türkiye’nin önemli termal turizm merkezlerinden biri,
-
Verimli tarım arazilerine sahip bir üretim bölgesi,
-
Tarihî ve kültürel mirası güçlü bir Anadolu ilçesi.
Aynı zamanda doğayla uyumlu şehirleşmenin önemini hatırlatan canlı bir örnek.
Tarihiyle Güçlü, Doğasıyla Hassas Bir İlçe
Havza, Türk milletinin bağımsızlık yolculuğunda önemli bir durak, Anadolu’nun köklü yerleşimlerinden biridir.
Ancak bu kadim ilçe, zaman zaman tabiatın sert yüzüyle de karşı karşıya kalmaktadır. Geçmişten çıkarılacak dersler, Havza’nın hem tarihini korumak hem de geleceğini güvence altına almak açısından büyük önem taşımaktadır.
2025 Havza Sel Felaketi Sonrası İlçeyi Ziyaret Eden İsimler ve Mesajları
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan
Sel felaketinden etkilenen Havza halkına geçmiş olsun dileklerini ileterek, devletin tüm imkânlarıyla vatandaşların yanında olduğunu ifade etti.
İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya
AFAD ve ilgili kurumların sahada olduğunu belirterek, hasar tespit çalışmalarının hızla sürdürüldüğünü ve mağduriyetlerin giderileceğini açıkladı.
AFAD Başkanı Ali Hamza Pehlivan
Bölgede yürütülen çalışmaları yerinde koordine ederek, vatandaşların ihtiyaçlarının karşılanması için tüm ekiplerin görev başında olduğunu söyledi.
Samsun Valisi Orhan Tavlı
Selin etkilediği alanlarda incelemelerde bulunarak, yaraların en kısa sürede sarılması için çalışmaların aralıksız sürdüğünü belirtti.
AK Parti Samsun Milletvekilleri
Vatandaşlarla bir araya gelerek, devletin tüm kurumlarıyla Havza’nın yanında olduğunu vurguladı.
MHP Genel Başkan Yardımcısı ve Samsun Milletvekili Prof. Dr. İlyas Topsakal
Havza’da incelemelerde bulunarak, “Devletimiz ilk andan itibaren tüm imkânlarıyla sahadadır. Vatandaşlarımızın zararları karşılanacaktır.” dedi.
MHP Samsun İl Başkanı Burhan Mucur
Selden etkilenen vatandaşlara geçmiş olsun dileklerini ileterek, süreci yakından takip ettiklerini ifade etti.
Samsun Büyükşehir Belediye Başkanı Halit Doğan
Belediye ekiplerinin ilk andan itibaren sahada olduğunu, temizlik ve altyapı çalışmalarının kesintisiz sürdüğünü açıkladı.
GARABEY
Yorumlar
Kalan Karakter: