Osmanlı tarihinin en dikkat çekici devlet adamlarından biri olan Ahmed Şefik Midhat Paşa, 18 Ekim 1822’de İstanbul’da dünyaya geldi. Tuna ve Aydın valilikleri, iki kez üstlendiği sadrazamlık görevleri ve Bağdat Valiliği sırasında uyguladığı modernleşme projeleriyle hafızalara kazındı. 1876’da ilan edilen Kânûn-i Esâsî’nin hazırlanmasında başkanlık görevini üstlenerek Osmanlı Devleti’nin ilk anayasasının mimarlarından biri oldu. Ancak dönemin sert siyasi dengeleri, Paşa’yı hem taht değişikliklerinin hem de reform mücadelesinin merkezinde bir hedef hâline getirdi.
Sadrazamlık, reformlar ve siyasi çatışmalar
Midhat Paşa, Abdülaziz döneminde yolsuzluk ve rüşvetle mücadele kapsamında saray çevresine karşı sert tavır aldı. Bu duruşu, görevden alınmasına neden oldu. 1876’da Abdülaziz’in tahttan indirilmesi ve ardından II. Abdülhamid’in tahta geçişinde önemli rol oynadı. II. Abdülhamid’in ilan ettiği Kânûn-i Esâsî, Paşa’nın siyasi kariyerinde zirve noktası olsa da, Rusya ile savaş tehlikesi ve İngiltere’ye güvenen stratejisi nedeniyle kısa sürede gözden düştü.
Bağdat ve Tuna’da kalkınma hamleleri
Nevin Balta’nın aktardığına göre Midhat Paşa, görev yaptığı eyaletlerde medeniyet hamleleriyle iz bıraktı. Tuna ve Bağdat’ta ıslahhaneler, sanat okulları, kız sanat mektepleri, matbaalar, yerel gazeteler, köprüler, iskeleler ve nehir ulaşımı projeleri hayata geçirdi. Dicle ve Fırat üzerinde taşımacılık, petrol işletmeciliği tüzüğü, demiryolu fizibiliteleri ve belediye hizmetleri onun öncülüğünde başladı.
Meşrutiyet yanlısına yönelen kuşkular
Tarihçi Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı’nın eserinde yer alan bilgiler, Paşa’nın meşrutiyet ısrarının saray çevresinde rahatsızlık yarattığını ortaya koyuyor. II. Abdülhamid’in hafiye teşkilatı, Paşa’yı ve etrafındaki aydın zümreyi yakından izledi. Aleyhindeki jurnal faaliyetleri, onun sürgün yolculuğunu hızlandırdı. Paşa’nın sert üslubu ve temkinsiz tavırları, hem kendi sonunu hazırladı hem de Osmanlı siyasetine yön veren kritik kararlarda belirleyici oldu.
Yıldız Mahkemesi ve Tâif sürgünü
1881’de Yıldız Sarayı’nda görülen davada, Abdülaziz’in ölümünde rolü olduğu iddiasıyla idama mahkûm edildi. II. Abdülhamid, bu cezayı müebbet hapse çevirerek Paşa’yı Tâif’e sürdü. Midhat Paşa ve beraberindeki yüksek rütbeli mahkûmlar, sıkı güvenlik altında Hicaz’a gönderildi. Mekke Emiri’nin talimatıyla Tâif Kalesi’ne yaya olarak götürülmeleri, sürgünün aşağılayıcı boyutunu gözler önüne serdi.
Üç yıl süren zorunlu ikamet ve trajik ölüm
Tâif Kalesi’nde üç yıl süren ağır gözetim altındaki yaşam, 8 Mayıs 1884 gecesi trajik bir şekilde sona erdi. Resmî kayıtlara göre hastalık sonucu ölen Paşa’nın, muhafızlar tarafından boğularak öldürüldüğü iddiası tarihçiler arasında hâlâ tartışılıyor.
Midhat Paşa’nın hayatı, imparatorluğun modernleşme çabaları ile saray entrikaları arasındaki gerilimi yansıtan çarpıcı bir hikâye olarak hafızalarda yerini koruyor. Onun mirası, yalnızca siyasi girişimlerde değil; eğitimden bayındırlığa, basından belediyeciliğe kadar uzanan geniş bir hizmet yelpazesinde yaşamaya devam ediyor.
Nevin Balta kimdir?
1968 yılında Gaziantep’te doğan Nevin Balta, 1988’de Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Bölümü’nden mezun oldu. 1992’de Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde yüksek lisansını tamamladı.
1989’da Türk Dil Kurumunun açtığı sınavı kazanarak Uzman Yardımcısı olarak göreve başladı, üç yıl sonra Uzman kadrosuna atandı. TDK’de Kişi Adları Sözlüğü Çalışma Grubunda ve Dil Bilimi ile Dil Bilgisi Kolu’nda çalışmalara katıldı. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi ve Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten’in yayına hazırlanmasında görev aldı.
Yer adları, dil, edebiyat, basın tarihi ve folklor konularında çeşitli gazete ve dergilerde makaleleri yayımlandı. Hâlen Türk Dil Kurumunda Uzman olarak görevini sürdürüyor.
Eserleri:
-
Türk Dış Politikası – Milliyetten Yansımalar, Lazet Ofset Yayınları, 2005
-
Düşünce Okyanusu Mevlana, Kanguru Yayınları, 2. baskı, Ankara 2008
-
Gaziantep Yer Adları Üzerine Bir İnceleme, Gaziantep Valiliği–İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 2010
-
Anadolu Kadın Başlıkları, Alter Yayıncılık, 2014
-
Antep-Halep-Şam Üçgeninde Kuvayı Milliye (baskı aşamasında)
Haber: Garabey
Kaynak: Nevin Balta – belgeseltarih.com
Yorumlar
Kalan Karakter: