Bin Yıllık Lezzet Yeniden Sofralarda: Tutmaç Çorbasının Hikâyesini Biliyor musunuz?

Kaşgarlı Mahmut'un 11. yüzyılda kaleme aldığı Dîvânu Lugâti't-Türk'te adı geçen Tutmaç Çorbası, Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan en eski Türk yemeklerinden biri olarak bugün de sofralarda yaşamaya devam ediyor. Besleyici yapısı ve kolay hazırlanışıyla bin yıllık bu lezzet yeniden ilgi görüyor.

KAPSAM SOFRASI

Bazı yemekler vardır ki sadece karın doyurmaz; geçmişten bugüne uzanan bir kültürü de yaşatır. Tutmaç Çorbası da onlardan biri...

Bugün birçok kişi mercimek çorbasını, tarhanayı ya da yayla çorbasını bilir. Ancak Türk mutfağının en eski çorbalarından biri olan Tutmaç, yüzyıllar boyunca Orta Asya bozkırlarından Anadolu sofralarına kadar uzanan yolculuğunu sessizce sürdürdü.

Üstelik bu çorbanın adı, Türk dilinin en önemli eserlerinden biri kabul edilen Dîvânu Lugâti't-Türk'te de geçiyor. Bu yönüyle Tutmaç, yalnızca bir yemek değil, Türk mutfak tarihinin yaşayan miraslarından biri olarak kabul ediliyor.

Göçer Türklerin Güç Kaynağıydı

Eski Türk toplulukları uzun yolculuklar yapıyor, zorlu iklim şartlarında yaşamlarını sürdürüyorlardı. Yanlarında taşıyabilecekleri besinlerin hem dayanıklı hem de doyurucu olması gerekiyordu.

Tutmaç Çorbası tam da bu ihtiyaca cevap veriyordu.

Ev yapımı erişte, nohut, yeşil mercimek ve yoğurtla hazırlanan çorba; protein, karbonhidrat ve enerji bakımından oldukça zengin olduğu için göç yollarında sıkça tüketiliyordu.

Anadolu'ya göç eden Türklerle birlikte tarif de değişerek bugünkü hâline ulaştı.

Günümüzde Hâlâ Aynı Lezzet

Aradan yaklaşık bin yıl geçmesine rağmen Tutmaç Çorbası, Anadolu'nun birçok şehrinde hâlâ aynı yöntemlerle pişiriliyor.

Üzeri tereyağı, kuru nane ve kırmızı biberle hazırlanan sosla tamamlanan bu yoğun kıvamlı çorba özellikle kış aylarında sofraların vazgeçilmezleri arasında yer alıyor.

Üstelik hazırlanışı düşünüldüğünden çok daha kolay.

Evde Tutmaç Çorbası Nasıl Yapılır?

Malzemeler

• 1 çay bardağı erişte

• 1 çay bardağı haşlanmış nohut

• Yarım çay bardağı haşlanmış yeşil mercimek

• 5 su bardağı sıcak su veya et suyu

Terbiyesi için

• 1,5 su bardağı süzme yoğurt

• 1 yumurta sarısı

• 1 yemek kaşığı un

Sosu için

• 2 yemek kaşığı tereyağı

• 1 tatlı kaşığı kuru nane

• 1 çay kaşığı kırmızı toz biber

Yapılışı

Önce sıcak suyun içine haşlanmış nohut ve mercimeği alın. Kaynamaya başlayınca erişteleri ekleyerek yumuşayana kadar pişirin.

Ayrı bir kapta yoğurt, yumurta sarısı ve unu pürüzsüz hâle gelinceye kadar çırpın.

Çorbanın kaynayan suyundan birkaç kepçe alıp yoğurtlu karışıma yavaş yavaş ekleyerek ılıştırın. Bu işlem yoğurdun kesilmesini önleyen en önemli püf noktasıdır.

Hazırladığınız terbiyeyi tencereye ince ince akıtırken çorbayı sürekli karıştırın. Kaynadıktan sonra birkaç dakika daha pişirin.

Son olarak tereyağında nane ve kırmızı biberi kısa süre kavurun ve sıcak çorbanın üzerine gezdirerek servis edin.

Eski Türklerin Küçük Sırrı

Araştırmalara göre Orta Asya'da Tutmaç hazırlanırken bugünkü yoğurt yerine çoğu zaman kurutulmuş yoğurt, yani kurut (keş) kullanılıyordu. Su ile çözülen bu yoğurt, çorbaya daha yoğun ve kendine özgü bir lezzet katıyordu.

Bugün bu yöntem çok yaygın olmasa da, geleneksel tarifi denemek isteyenler için hâlâ en özgün seçeneklerden biri olarak görülüyor.

Türklerde Yemek Kültürü (Türk Mutfağı)

Sofralarda Tarihi Yaşatıyor

Hızlı tüketim alışkanlıklarının arttığı günümüzde, Tutmaç Çorbası gibi köklü tarifler sadece damak tadını değil, kültürel hafızayı da yaşatıyor.

Belki de bin yıl önce Orta Asya'da kaynayan aynı çorba, bugün Anadolu'da bir mutfakta yeniden pişiyor. Bir kaşık Tutmaç içmek, sadece bir çorba içmek değil; Türk mutfağının yüzyılları aşan yolculuğuna ortak olmak anlamına geliyor.

Garabey