Alışveriş bağımlılığı, kişinin kendini kısa süreli iyi hissetme isteğiyle başlayan, ancak zamanla kontrolsüz hale gelerek hem maddi hem duygusal sorunlara yol açabilen bir davranış biçimi olarak tanımlanıyor.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın, alışveriş yaptıkça beynin ödül mekanizmasının devreye girdiğini, dopamin salgılanmasıyla bu davranışın bağımlılığa dönüşebildiğini söyledi.
Taşkın, ‘Alışveriş bağımlılarına yapılabilecek en büyük kötülük onları eleştirmektir. Eleştirmek yerine, ne hissettikleri ve neden bu alışverişe ihtiyaç duydukları sorulmalı’ diyerek empatik yaklaşımın önemine dikkat çekti.
‘Bilinçli farkındalık oluşturmadan alışveriş yapmak, tüketim tuzağına düşmek demek’
Sağlıklı alışverişin ancak farkındalıkla mümkün olduğunu belirten Taşkın, alışveriş öncesinde kendimize üç temel soru sormamız gerektiğini söyledi:
-
Bu alışverişe gerçekten ihtiyacım var mı?
-
Maddi durumumu zorlayacak mı?
-
Hedeflerimi ve yaşam dengesini etkileyecek mi?
Taşkın, ‘Bu sorulara dürüst yanıt veremeyen bireyler, bilinçli farkındalık geliştirmeden alışveriş yaparsa tüketim tuzağına düşer’ dedi.
Bazı kişilerin, gereksiz alışverişler nedeniyle temel ihtiyaçlarını bile karşılayamayacak duruma geldiğini belirten uzman, alışveriş öncesinde duygusal tetikleyicilerin fark edilmesi gerektiğini vurguladı.
‘Bağımlılığı eleştirmek değil, anlamak gerekir’
Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın, alışveriş bağımlılarına yönelik eleştirilerin sorunu daha da derinleştirdiğini ifade ederek şu öneride bulundu:
‘Aileler ve yakın çevre, eleştiri yerine kişinin duygularını anlamaya odaklanmalı. Aile bütçesi zorlanıyorsa, durumun nedenleri açıkça paylaşılmalı ancak suçlama dilinden kaçınılmalıdır. Eğer bu çabalar sonuç vermiyorsa, profesyonel destek alınması gerekir.’
Taşkın, bağımlılığın tanımını şu sözlerle özetledi:
‘Kişinin zor duruma düşmesine neden olacak kadar alışveriş yapması, yani acil ihtiyaçlarını göz ardı etmesi ve dopamin ihtiyacından kaynaklı dürtülerle hareket etmesi, gerçek bir bağımlılıktır.’
‘Ne hissediyorum ve neden alışveriş yapıyorum?’ sorusu farkındalığın anahtarı
Anlık tatmin duygusunun nasıl kırılabileceğine dair ipuçları veren Taşkın, bilinçli farkındalığın en etkili yöntem olduğunu belirtti:
‘Farkındalık bize alışveriş yapmamamız gerektiğini söyler, ama bilinçli farkındalık bu davranışın sonuçlarını da gösterir. “Bu alışverişi yaparsam sonrasında ne hissedeceğim?” diye sormak, kişiyi durdurur ve duygusal boşluğu fark etmesini sağlar.’
Taşkın, bu süreçte nefes teknikleri, zihinsel mola ve bütçe planlaması gibi yöntemlerin alışveriş dürtüsünü kontrol altına almada etkili olduğunu kaydetti.
‘Kendimize üç saniyelik bir düşünme alanı tanımak bile, gereksiz alışverişi önleyebilir’ diyen uzman, sağlıklı tüketimin temelinde kendini tanıma ve duygusal dengeyi koruma becerisinin yattığını ifade etti.
Yorumlar
Kalan Karakter: