DÜŞÜNDÜKÇE-58

“Moteur-moderateur-editeur-docteur-directeur-coiffeur-distributeur…”

Elbette ki, bu kelimeleri, herkesin anlaması mümkün değildir…Bunları, örnek olarak yazdım.

Hepsi de, dilimize geçen  - yanlış veya doğru kullanılan- F(ı)ransızca kelimelerdir.

Bir şey var ki, önce, okunuşlarını değil yazılışlarını arzettim.

Bâzısı, moda olarak girmiş; bâzısı, ihtiyaçtan!..

Öyleyse, sırayla, okunuşlarını  da yazayım: “Motör-moderatör-editör-doktör-direktör, kuaför...”

Elbette ki, daha çok var…”P(u)rofesör, p(ı)lânör, aktör, kondüktör, kontrolör, operatör, t(ı)raktör, vantilatör, kompresör,  dansör, şantör, hoparlör, asansör, kontrolör, k(ı)lâsör, boksör, regülatör, pasör, masör, numerotör, monitör, antrenör, koordinatör, aranjör, amatör, armatör,ajitatör…”

Bizden de, başka dillere birçok kelime geçmiştir; bu da,tabiîdir!…

Şu var ki, bizim aldıklarımız daha fazla…

Önce; Arapça, Farsça’ya, sonra, F(ı)ransızca ve peşinden, İngilizce’ye kapıldık…

Bunlarla yetinmedik, “uyrukça’ya dadandık!..

F(ı)ransızca’da, isimler, erkek ve dişi diye ayrılır. Sıfat ve zamirler ise, vazifelerine göre, isme uyarlar veya ismin yerini tutarlar.

İnsanda ve hayvanda, cins ayrımı kesindir..Kadın-erkek, kız çocuk-erkek çocuk, anne/baba…Hayvanlarda da, meselâ, dişi arslan-kedi-köpek, erkek arslan-kedi-köpek farklı yazılır..

Ancak, F(ı)ransızca’da, her ismin, mutlaka bir “cinsi” vardır.

Sâdece baştaki kelimelerden söz etmek istiyorum…

Ben; bilenler bilir, -biraz- ‘Türkçe hastası’ biriyim!..Ana-başlığımız ‘Düşündükçe’ olduğuna göre, hiç değilse, bu birkaç kelimeyi, beraberce ve sırayla, düşünelim:

Moteur, F(ı)ransızca’daki okunuşu, (motör)dür. Biz, onu, Türk hançeresine ve hece uyumuna göre, (motor) diye okuyoruz…F(ı)ransızca sözlüklerdeki bir karşılığı da, “yürütücü, harekete geçiren, motorlu çekici” demek. Hâliyle, bir de, dişisi var: O da, motrice (motris)’tir.

Biz; sadece, bize lâzım olanı ve bize göre kullanılanı almışız!...

Moderateur: Bilhassa, birkaç kişilik konuşma yapılan/açık oturumlarda kullanılıyor ve “moderatör” diye okunuyor. Yaptığı iş; sırası gelen konuşmacıya söz vermek. Sözlükte, “uzlaştırıcı’ demektir fakat bu, bizde, böyle değildir.

Esası ve hatta bana göre doğrusu, ‘yönlendirici’ olmalı!..Moderatör, eğer Alparslan, Tuğrul, Ahmet  veya Mehmet ise, böyle yazılır ve moderatör diye okunur…Ancak; Ayşe, Ayzıt, Cânan ise, iş değişir ve o  zaman, bunun dişisi kullanılır: moderatrice/moderatris…

Hem erkek için, hem de kadın için ‘moderatör” deniliyorsa, burada bir sıkıntı var demektir! Bizde, maalesef, erkek için de, kadın için de, sadece ‘maderatör’ kullanılıyor!..

Peki; bunlar için, Türkçe karşılığını teklif ettiğim, ‘yönlendirici’ kelimesi niçin kullanılmıyor?

Hele biri daha var ki, bütün okul kitaplarının ilk sayfalarını süslüyor(!) ve Türkçe’yi koruması ve geliştirmesi gereken koskoca Millî Eğitim Bakanlığı, defalarca îkazımıza rağmen bir türlü bundan vazgeçemiyor.

Ne mi?

-Her kapıyı açan “Editör /editeur” kelimesi!..

Tabiî ki, editör, erkekler için!..Bizde ise, farketmiyor…Kim olursa olsun, büyük bir iştahla editör diye haykırılıyor!..Hanımlar için (editris)’i söylesen de kimin umurunda…

Hâlbuki; bizde, bunun da doğrusu var…

Ne mi?

‘Yayıncı/yayımcı’veya ‘nâşir’!!!

Docteur, (doktör) diye okunur…Erkek kadın farketmiyor...Türkçe’mize, tıpkı, motör/motor’daki gibi, doktör/doktor olarak geçti… Sebebi belirsiz?

Directeur, direktör diye okunuyor..Çok bilmişlerin kullandığı kelimelerden biri de, budur…

Filânca müessesenin direktör’ü denilince akan sular duruyor; demek ki, daha ‘havalı’ oluyor!..İster müdür, ister, başkan, ister şef olsun, direktör, onu kullananlarca,  bambaşka!..

Bizde, erkek de kadın da direktör’dür..Şaşmaz..Hâlbuki, aslında,  hanımefendiler için, directrice/direktris deniliyor..

Coiffeur, artık değişmezimiz…Zâten herkes biliyor ki, bu kelime kuaför diye okunuyor..Berber demek, câhillik mi, bilemem…Tabelâsında ‘berber’ yazan çok azaldı!..

Kadın berber ise, ‘coiffeuse/kuaföz’ demek.. Görünen odur ki; bu, hiçbir yerde ve hiçbir zaman kullanılmadı ve kullanılmayacaktır!..

Bir de, distributeur/distribütör’den söz edip, şimdilik bağlayayım:

Bu da, çok meşhur…’Dağıtıcı’ gibi bir kelime yerine distribütör gibi şaşaalı (!) bir kelime varken  başka ne denilmeli?!..Hem de, kadın distribütör bile diyebilirsiniz..Distributrice/distribütris’i  öğrenmene bile gerek yok!..Tıpkı, kuaför ve kuaföz’de olduğu gibi…Sâdece birini almışız!..

Eskiden, posta/mektup dağıtıcıları için, tevzi eden/dağıtan mânâlarında “müvezzi” denilirdi…Şimdi, o da, yok!..Düşündükçe daha nelerle karşılaşacağız, elbette ki, Allah, bilir!..