Alexa
05.04.2020, 14:48 234

Koronavirüs Sözlüğü

Dünya, “covid-19” da denilen, bir “virüse” karşı, topyekûn bir savaş veriyor. İnsanlık; insanların ölmemesi için yardımda, âdeta, birbiriyle yarışıyor. Bunca sömürüye, katliama ve acımasızlığa rağmen, yine de takdir edilmesi gereken bir tavır!..

Selâhiyetliler, bu “virüs” hakkında bilgi verirken; ben, bir başka hususu düşündüm ve ister istemez, Çağrı Dergisi’nin 1998 Şubat sayısında yayınlanan ‘Hastahâne Sözlüğü’ başlıklı makalem aklıma geldi.

Bir şey’le mücâdele etmeniz için, önce, onun ne olduğunu bilmeniz gerekir. Bunun için ise, anlaşılır bir dil kullanmak şarttır.

‘Hastahâne Sözlüğü’ başlıklı yazımdan bir-iki örnek vereyim: İster şehirden ister köyden geliniz, kapıda “DONÖR KABUL ODASI” yazıyorsa, bundan bir şey anlamazsınız. Türkçe veya Türkçeleşmiş olan, asabiye/sinir hastalıkları yerine, “NÖROLOJİ”; cildiye yerine, “DERMATOLOJİ”; kalp hastalıkları yerine “KARDİYOLOJİ”; beyin cerrahisi yerine, “NÖROŞİRÜRJİ”; kanbilimi yerine “HEMATOLOJİ”; kırık-çıkık-çarpma yerine, ORTOPEDİ ve TRAVMATOLOJİ vesâire yazılı ise, yine bir şey anlamazsınız.

Herkesin bildiği “teşhis” bile, “tanı” yapıldı. Teşhis etmek, teşhis koymak yerine tanı etmek mi yoksa tanı koymak mı diyeceksiniz? Elbette tanı yanlış değil, fakat yerli yerine oturtulursa!..Teşhis; çok yaygın kullanılışlı ve herkesin bildiği bir kelimedir.

Kısacası, ilk önce, vatandaşa bu hastalığın ne olduğunu anlatmanız, p(i)sikolojik bir zarûrettir.

Meselâ; bir adam çıkıveriyor ekrana... Kilosu, boyu-posu da yerinde. Diyor ki: “ Bu korona, bana bir şey yapamaz!” Hattâ, kabadayılık (!) bile yapıyor, gülüyor ve kendince, karşısındakiyle de dalga geçiyor.

Bir başkası da çıkıp diyor ki: “Ben, îmanlı adamım...Korona-morona bana vız gelir!”

Elbette ki, îmanlı olacağız ve elbette ki, duâ edeceğiz. Fakat, Kâinatın Efendisi’nin: “Eğer dünyayı istiyorsan, ilme sarıl. Sâdece âhireti istiyorsan yine ilme sarıl. Eğer her ikisini de istiyorsan, yine ilme sarıl” buyurduklarını da asla unutmayacağız, değil mi?

Peki; daha, bu meret Çin’de ortaya çıkar çıkmaz, bunun nasıl bir illet şey olduğunu anlamaya/anlatmaya başladık mı? Yâni; dedik mi ki, “Virüs, virüs, virüs deniliyor da, bu virüs, senin benim görebileceğim, hattâ ciddî mütehassıs ilim adamlarının, doktorların ancak elektron mikroskobuyla teşhis edebileceği bir âfetin kaynağıdır.”

Birçoğu(muz), hâlâ, virüs denilen şeyin, nasıl bir mahlûk olduğunu bilmiyor(uz). Sanılıyor ki, “koronavirüs”, karşımızda boy gösterecek, güle-oynaya önümüze çıkacak!..

Televizyonlarımız ve diğer yayın vasıtalarımız yâni ‘yazılı-görülü ve sesli’ her türlü bilgi verme unsuru, bu hususta ehil kişiler tarafından, önce, ‘virüs’ denilen bu gözle görünmezin tehlikesini îzah etmelidir. Bu durum, p(i)sikolojik bir aydınlatmadır.

Elbette ki, her mesleğin bir öğretim usûlü/metodu/tarzı vardır. Tıbbî, hukukî, felsefî, edebî, bediî, ticârî, askerî, târihî, dînî...sahalarda kullanılan kelimeler ve tâbirler elbette ki, başka başkadır. Fakat..

Bunların Türkçeleri varken veya anlaşılırlıkları Türkçe îzahlarla mümkünken, niçin anlaşılmazlarda ısrar edilir, işte bunu anlamam mümkün olmamıştır!..

Meselâ, en başta geleni: Pandemi nedir?

Bunun yerine “salgın hastalık” dense, ne olur!..

Bir diğeri, “izolasyon”...Sâdece tıpta değil, pek çok yerde kullanılıyor. Ancak; “Şu bizim ‘tecrit’ kelimemize ne oldu?” demekten de kendimi alamıyorum. ‘Tecrit’ çok mu, hatta “izole”den de mi yabancı bir kelimedir? “İzolasyona alındı” ve “izole olarak yaşayacak” nasıl birer hâl’dir?

Peki; izolasyon, izolasyon ise, “sosyal izolasyon”, nedir? Elbette ki, bu, bir şey/şeyler ile, bir/bir şeylerin ayrılması/tecrit edilmesi’dir. “Sosyal” kelimesine ihtiyaç var mı?

Entübe’yi bir türlü çözemedim. Hâlâ da tereddüt içindeyim. Cümle içinde, “Entübe edilen hasta sayısı..” kullanılmış!..Yâni, ne olmuş “hasta sayısı”?

Bana öyle geliyor ki; hastahâneye yatarak/yatırılarak “solunum tüpüne/cihâzına bağlı hasta” olsa gerek!!! O hâlde, “cihâza bağlı hasta sayısı” dense de herkes/hepimiz anlasak olmaz mı?

En çok kullanılan bir tâbir de “sosyal mesâfe”, “sosyal hareketlilik” ve bir de yukarıda sözünü ettiğim “sosyal izolasyon”dur. Hepsinden de, “sosyal” kelimesi atılsa, kalanları ihtiyaç için kâfidir. “Sosyal mesâfe” yerine “yaklaşma/yakınlaşma mesâfesi” denilmesi daha uygundur.

Meselâ; “pozitif /negatif çıktı” veya “pozitif vaka sayısı” ifadeleri, genel tıp dilinde yaygındır. İlk değildir!..

Pozitif, menfî/kötü; nefatif ise, müspet/ iyi mânasında kullanılıyor. Yâni; pozitif, olumsuz; negatif, olumlu demek. Öyleyse, bunlardan birini tercih etmemiz mümkün olamaz mı?

Muhakkak ki, “Kendinizi riskten koruyunuz!” çok güzel bir nasihattir. “Risk” yerine, ‘tehlike’ desek, nasıl olur?

En sık kullanılan bir ifade de, “Hijyene dikkat etmeli/edilmeli” dir. Elbette, etmeli/edilmeli!..Fakat, “Acaba, şu hijyen de nedir?” diyen kişi az mıdır sanıyorsunuz?!

Bu kelimenin mânası, “Sağlık koruma, sağlık bilgisi, hıfzıssıhha”dır. (Bknz. Misâlli Büyük Türkçe Sözlük, İlhan Ayverdi, Sf. 507)

Meselâ; “hijyen yardımı yapıyoruz?” derken ne kastedilmektedir?

“Temizlik” değil mi?..Peki, öyleyse, niçin, “Temizliğe dikkat etmeli!” denilmiyor?

Şu “simülasyon” nasıl bir şeymiş ki, her yere giriyor. Son zamanların en gözde kelimelerinden biri!..

Meselâ; “simülasyon(lar) yapıyoruz” ne demektir? Yâni, ne yapıyorsunuz?

Meselâ; “simülasyon verileri” ne demektir? Sözlüklerdeki gibi, “Yalancıktan yapma” mı? Yoksa; benzeri’ni, taklidi’ni yapma mı? Birini yakıştırın ve söyleyin ki, biraz daha bize yakınını anlayalım!..

En çok söylenen sözlerden birisi de “enfekte etti, enfekte oldu”. Aynı soruyu soracağız: Ne etti, ne oldu? “Bulaştı/bulaştırdı” değil mi?

Halkın anlayabileceği lisanla anlatılırsa daha inandırıcı olunur...Bunlar, ‘tıbbî dil”in dışında da târîfi mümkün ifedelerdir. Böylece, mes’eleler, halk/bizler tarafından daha iyi anlaşılır!..

Son olarak, hemen hemen hiçbir şey anlayamadığım bir cümleyi nakledeyim: “Semptromu olan hastalar için bir algoritmamız var”.

Bunu, ya söylemeyiniz yâhut da bizim anlayabileceğimiz bir lisânla ifade ediniz!..

Allah; vefât edenlerimize rahmet, etsin. Hastalarımıza âcil şifâlar versin. Fedâkâr sağlık mensuplarımızın çalışma azmini, gücünü ve sabrını artırsın!..

Yorumlar (0)
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 26 53
2. Başakşehir 26 53
3. Galatasaray 26 50
4. Sivasspor 26 49
5. Beşiktaş 26 44
6. Alanyaspor 26 43
7. Fenerbahçe 26 40
8. Göztepe 26 37
9. Gaziantep FK 26 32
10. Denizlispor 26 31
11. Antalyaspor 26 30
12. Gençlerbirliği 26 28
13. Kasımpaşa 26 26
14. Konyaspor 26 26
15. Malatyaspor 26 25
16. Çaykur Rizespor 26 25
17. Ankaragücü 26 23
18. Kayserispor 26 22
Takımlar O P
1. Hatayspor 28 53
2. Erzurum BB 28 47
3. Bursaspor 28 46
4. Adana Demirspor 28 45
5. Akhisar Bld.Spor 28 45
6. Fatih Karagümrük 28 43
7. Altay 28 43
8. Ümraniye 28 40
9. Giresunspor 27 38
10. Keçiörengücü 28 35
11. Balıkesirspor 28 35
12. Menemen Belediyespor 28 35
13. İstanbulspor 27 33
14. Altınordu 28 31
15. Boluspor 28 25
16. Osmanlıspor 28 24
17. Adanaspor 28 20
18. Eskişehirspor 28 17
Takımlar O P
1. Liverpool 29 82
2. Man City 28 57
3. Leicester City 29 53
4. Chelsea 29 48
5. M. United 29 45
6. Wolverhampton 29 43
7. Sheffield United 28 43
8. Tottenham 29 41
9. Arsenal 28 40
10. Burnley 29 39
11. Crystal Palace 29 39
12. Everton 29 37
13. Newcastle 29 35
14. Southampton 29 34
15. Brighton 29 29
16. West Ham 29 27
17. Watford 29 27
18. Bournemouth 29 27
19. Aston Villa 28 25
20. Norwich City 29 21
Takımlar O P
1. Barcelona 27 58
2. Real Madrid 27 56
3. Sevilla 27 47
4. Real Sociedad 27 46
5. Getafe 27 46
6. Atletico Madrid 27 45
7. Valencia 27 42
8. Villarreal 27 38
9. Granada 27 38
10. Athletic Bilbao 27 37
11. Osasuna 27 34
12. Real Betis 27 33
13. Levante 27 33
14. Deportivo Alaves 27 32
15. Real Valladolid 27 29
16. Eibar 27 27
17. Celta de Vigo 27 26
18. Mallorca 27 25
19. Leganés 27 23
20. Espanyol 27 20