Alexa

21.05.2020, 01:02 11

Endonezya saray dansları

17-20. asırda Felemenklerin idaresindeki “saray dansları ikizi” (si kembar tari) Yogyakarta ve Surakarta derebeylikleri saray camiaları siyaset düşmanı olarak birbirlerinin kuyusunu kazarken halk yani maraba sınıfı (kawulon) ise can pazarında bir amansız mücadele içindeydi. İşte böylesi ikilemli koşullardaüretilen danslardan birisidir; serimpi.

Sanatın zirve yaptığı Avrupa operalarına taş çıkartacak derecede gelişmiş saray dansları serimpi ve bedaya’nın arka yüzünde “halk-sefalet” ama ön yüzünde ise “hanedan camiası-ihtişam” ikilileri baş aktörlerdi. Sanat, kültür, felsefe, yaşam tarzı gibi birimlerin gerçekten zirve yaptığı insan olan kadının diğer yarısı olan erkeğe adeta hiçbirşey bırakmayacak derecede tüm erdemlerin sahibi olduğu hayran bırakıcı bir saray dansıdır. Dans deyince çifte kumrular gibi benzeşen Yogyakarta ve Surakarta derebeylikleri kültürü muhteşem muhafazada uzlaşıyor ama “vatan” deyince “amansız düşman kardeşlere” dönüşüyorlar. “En iyi hısım en iyi hasım” olarak birlikteliği tarihte yazamadıkları gibi baş düşmanları Felemenklerle işbirliğine gidip birbirlerini alt etmenin yolunu aradılar. Kültürü muhafazada sağlanan mutabakat bugün de sürdülmekte diğer taraftan unvan ve arazi paylaşımı konusundaki çekişme de aynı hızla devam etmektedir.

Dört hanım dansçıdan biri ve aynı zamanda kurumda doçent sıfatıyla araştırmacı olarak çalışan S.Sn. M.Sn. Rambat Yulianingsih hanım “Cava kültürünü korumak” diye amaçlarını izah ederken “paradoks –paradigma” ikilisini bir araya getirerek izlemek zorundayız. Ayrıcalıklı Özerk Yogyakarta (DIY) Yerel İdaresi Kültür Değerlerini Koruma Dairesi serimpi belgeseli vidyosunu dindaşlarımızı anlamak, onların ruhunu okumak için buna mecbur olduğumuzu tekraren hissederek seyrettik. (1)

Endonezya Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı, (Kemdikbud) Kültür Dairesi (2)sanal ortamında Yogyakarta (DIY) Ulusal Afet Yönetim Kurumu (BPNB) (3) tarafından kaleme alınan yazıda serimpi ile ilgili açıklamada şu bilgiler veriliyor: (4)

Gerek serimpi gerekse bedaya dansı Sultan Agung (1613-1646) zamanında ortaya çıktığında Mataram İslâm Krallığı'nın ihtişamlı günleriydi. Mataram İslâm Devleti 1755’te Felemenklerle yapılan Giyanti Anlaşması'yla Yogyakarta Hadiningrat Sultanlığı ve Surakarta Hadiningrat Sunanate diye iki bölgeye ayrılıp parçalanması belgelendi. Ardından 1757’de yine Felemenklerle yapılan Salatiga Anlaşması’yla Surakarta krallığı da Surakarta Sunanate ve Pura Mangkunegaran olmak üzere 2 beyliğe ayrılıp dağıldı. Böylesi sosyal ortamda Felemenk sökedüş idaresi altında onlarca bedaya ve serimpi dansları varyantları doğup gelişip kendi tarz ve özellikleri oluşturuldu. Siyasi bölünme serimpi dansını etkiledi, dansın özü hala aynı olmasına rağmen, hareketlerde farklılıklar oluştu. Birbirlerini karşılıklı olarak etkilediler ve her iki kentteki derebeyliklerde dört sarayda uzun hikâye geçmişi ve derin anlamlı çeşitli türleri doğdu ve gelişti. Hanedan dansı olarak Surakatra ve Yogyakarta’ya özgün olan serimpi Cava’ya yayılıp benimsenmiş ve diğer idarelerde kaymakamlar tarafından hükümranlığını simgeleyen bir dans olarak icra edilmiştir. Buna örnek olarak 1864 tarihli Batı Cava, Bandung kaymakamı (bupati) serimpi dansını verebiliriz. Yazılı kaynaklara göre en eski serimpi formu, Surakarta derebeyi Sri Pakubuwana V (1785-1823) tarafından oluşturuldu. Serimpi Ludiramadu adını taşıyan dans Maduralı annesinin hatırası için yaratıldı. Daha sonra dans uzmanları tarafından çeşitli türleri üretildi. Serimpi Mandrarini dansı diğer klasik Cava dansları gibi kutsal bir dans olarak sınıflandırılmadığından ilgilenen herkesin dansı öğrenebileceği kabul edildi. Serimpi, bedhaya dansı kadar ulu kabul edilmese de Hindu Cava döneminden gelen kralın gücünü sembolize eden yadigârlarla aynı kutsallığa sahiptir. Bu dans 1788-1820 döneminde Surakarta sarayında ortaya çıkıp gelişti. 1920'lerden itibaren, bu klasik dans talimi Yogyakarta öğrenci parkları ve Krida Beksa Wirama dans ve müzik derneklerine dahil edildi. Endonezya bağımsızlığından sonra hem Solo'da hem de Yogyakarta'da müzik akademilerinde de öğretildi.

Serimpi dansı başlangıçtan beri, Cava saraylarında çok özel bir konuma sahipti ve varyantları saraydaki üstü kapalı yanları açık pavyonda (pendopo) icra edilirdi. Saray salonlarının bir parçası olarak ve kutsal doğası nedeniyle diğer dans performanslarıyla karşılaştırılamazdı. İşte bu nedenle daha başlangıçta sadece saray tarafından seçilen insanlar tarafından gerçekleştirilebiliyordu. Daha sonra zihniyet değişti: Bedhaya danslarından daha az kutsal olan srimpi dansları, sadece saraylarda değil, aynı zamanda Cavalıların törenleri ve festivallerinde de sıklıkla gerçekleştirildi. Nitekim saray duvarları dışında Tari Serimpi Lima adlı bir halk dansı Doğu Cava, Malang, Ngadireso köylük alanında halk arasında icra edilmektedir. Doğal olarak amacı değişir: Ruhunu arındırma, kötü bahttan kurtulup nasibini artırma, miskinlikten kurtulma, bereket ve bolluk, biricik çocuk sahibi olma (upacara ruwatan) amaçlı icra edilir. Esasında ruwatan Bali’den batısındaki Cava’ya ithal edilmiş Hindu destanı olan ve yeraltı dünyasının tanrısı; ışığın ve dünyanın yaratıcısı olarak da adlandırılan Bethara Kala ile bağlantılı olup şanssız insanları yiyip bitiren zaman ve yıkım tanrısı olarak insanları korumak ve kurtarmakla ilgili bir halk dansıdır. (5) Bu da göstermektedirki Serimpi Lima, heyecan, erotik ve kutsallık temaları köy cemaatinin fikirleri ile faaliyetlerinin yanısıra yüksek hevesle (impi) ve dört gözle bekledikleri umutlarının bir tezahürüdür. Serimpi sosyo-kültürel çevreyi çok güçlü bir şekilde etkilemiş, etnik ortamda davranış konusunda büyük bir otoriteye sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Dr. Priyono’ya göre göre serimpi adı kök kelime rüya (mimpi) ile bağlantılı olabilir. Mesele şu ki, 3/4 ila 1 saat boyunca zarif dansları izlerken, seyirci başka bir aleme, yani hayal dünyasına götürülmüş gibi olur.

Kanjeng Brongtodiningrat'a göre, Serimpi dansçısının kompozisyonu dört rüzgâr yönü ve dünyanın dört elementini sembolize eder: Ateş (grama, api) rüzgâr, hava (angin, udara) su (toya,air) toprak, kara (bumi, tanah) Sarayın direklerini simgeleyen bir dikdörtgen oluşturan dört kişi simge bolluğu içinde yorumlanır.

Kralların dört kadınla evlenme hakkı olduğu, hanedanlar arası kız çocuklarını kaçırma kavgaları, hanedanlar arası ticaret, metres öyküleri, şovalye hanımlar, dört yaşında kız çocuğu bahadırlar gibi temaları işleyen serimpi dansları halen canlılığını sürdürmektedir. Örneğin Yogyakarta Sarayında icra edilen Srimpi Teja Uyon-uyon dansı Sri Sultan Hamengku Buwono VIII (1921-1939) zamanında üretilmiştir. Bu klasik dans; Serat Menak adlı menakıpnameye göre ilâheler arasındaki mücadele ve kardeşinin intikamını almak isteyen Dewi Regganis’in öyküsü dillendirilir. Gelecekte bir Endonez sanatçının yeni senaryo üreterekbir serimpi dansı ile ortaya çıkarsa şaşırmamalıyız.

(1) İzleyiniz: A.https://www.youtube.com/watch?v=sGG1aIDG1fc

B. https://www.youtube.com/watch?v=aGxAQkB8b3k

(2) Balai Pelestarian Nilai Budaya Daerah Istimewa Yogyakarta

(3) Badan Nasional Penanggulangan Bencana; https://bnpb.go.id/

(4) Penulis BPNB D.I. Yogyakarta -August 1, 2018 https://kebudayaan.kemdikbud.go.id/bpnbyogyakarta/serimpi-mandrarini-mahakarya-dari-pura-mangkunegaran/

(5) Ninik Harini, Makna Simbolis Srimpi Lima pada Upacara Ruwatan, Makna Simbolis Srimoi Lima Pada Upacara Ruwatan Di Desa Ngadireso Poncokusumo, Jurusan Seni dan Desain Fakultas Sastra Universitas Negeri Malang, Teori Hermeneutika Gademerian Tekstual Kontekstua. Sesaji Masyarakat Kebudayaan 60, Bahasa Dan Seni, Thn. 40, No.1, Februari 2012, Jumlah hlm. 15. Hlm.55- 69 Doğrudan indirim adresi: http://sastra.um.ac.id/wp-content/uploads/2012/08/6-Ninik-Harini-Layout.pdf

https://jv.wikipedia.org/wiki/Tari_Srimpi

https://www.youtube.com/watch?v=aGxAQkB8b3k

Yorumlar (0)
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 26 53
2. Başakşehir 26 53
3. Galatasaray 26 50
4. Sivasspor 26 49
5. Beşiktaş 26 44
6. Alanyaspor 26 43
7. Fenerbahçe 26 40
8. Göztepe 26 37
9. Gaziantep FK 26 32
10. Denizlispor 26 31
11. Antalyaspor 26 30
12. Gençlerbirliği 26 28
13. Kasımpaşa 26 26
14. Konyaspor 26 26
15. Malatyaspor 26 25
16. Çaykur Rizespor 26 25
17. Ankaragücü 26 23
18. Kayserispor 26 22
Takımlar O P
1. Hatayspor 28 53
2. Erzurum BB 28 47
3. Bursaspor 28 46
4. Adana Demirspor 28 45
5. Akhisar Bld.Spor 28 45
6. Fatih Karagümrük 28 43
7. Altay 28 43
8. Ümraniye 28 40
9. Giresunspor 27 38
10. Keçiörengücü 28 35
11. Balıkesirspor 28 35
12. Menemen Belediyespor 28 35
13. İstanbulspor 27 33
14. Altınordu 28 31
15. Boluspor 28 25
16. Osmanlıspor 28 24
17. Adanaspor 28 20
18. Eskişehirspor 28 17
Takımlar O P
1. Liverpool 29 82
2. Man City 28 57
3. Leicester City 29 53
4. Chelsea 29 48
5. M. United 29 45
6. Wolverhampton 29 43
7. Sheffield United 28 43
8. Tottenham 29 41
9. Arsenal 28 40
10. Burnley 29 39
11. Crystal Palace 29 39
12. Everton 29 37
13. Newcastle 29 35
14. Southampton 29 34
15. Brighton 29 29
16. West Ham 29 27
17. Watford 29 27
18. Bournemouth 29 27
19. Aston Villa 28 25
20. Norwich City 29 21
Takımlar O P
1. Barcelona 27 58
2. Real Madrid 27 56
3. Sevilla 27 47
4. Real Sociedad 27 46
5. Getafe 27 46
6. Atletico Madrid 27 45
7. Valencia 27 42
8. Villarreal 27 38
9. Granada 27 38
10. Athletic Bilbao 27 37
11. Osasuna 27 34
12. Real Betis 27 33
13. Levante 27 33
14. Deportivo Alaves 27 32
15. Real Valladolid 27 29
16. Eibar 27 27
17. Celta de Vigo 27 26
18. Mallorca 27 25
19. Leganés 27 23
20. Espanyol 27 20